دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی دوماهنامه علمی - پژوهشی طب توانبخشی 2251-8401 15 2 2026 05 22 The Study of Phonological Process of Persian Consonants Deletion in Speech of Educable Elementary Students With Down Syndrome Living in Tehran City, Iran بررسی فرایند واجی حذف همخوان‌های زبان فارسی در گفتار دانش‌آموزان آموزش‌پذیر دارای سندرم داون در مقطع ابتدایی شهر تهران 220 235 1101848 10.32598/SJRM.15.2.3360 FA سامیه جهانی هیوه چی گروه زبان‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0007-6085-535x مریم ایرجی گروه زبان‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0001-7026-7606 فروغ کاظمی گروه زبان‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0001-6635-0036 Journal Article 2025 04 30 <strong>Background and Aims</strong> One of the most common language disorders in people with Down syndrome is the deletion of language sounds. This research deals with the study of the deletion phonological process in Persian language sounds, specifically consonants deletion, in the speech production of educable students with Down syndrome who study in the third to sixth grades in elementary schools, in Tehran City, Iran. This study considers the students’ ability of recognition and dominancy on the most common deleted consonants in the speech production of students within the framework of Generative Phonology School. <br /><strong>Methods </strong>The statistical population of this research comprised 19 boys and 11 girls, educable students with Down syndrome, speaking only Persian language, without any vision, hearing, stuttering, reading, and writing problems at the chronological age of 11-18 years old, studying in the exceptional elementary schools in Tehran. The method of research was based on spontaneous speech of students through the naming single words of 300 simple pictures. All deleted consonants in the production of words by students were considered, and the most common deleted consonants were registered.  Then, we analyzed their ability to recognize and dominate these deleted consonants used in their writing skills. Besides, the Wepman auditory discrimination test was used to assess the students’ ability to distinguish between similar language sounds. In this descriptive-analytic study, the method of data collection was based on field research and data were statistically analyzed via the Kolmogorov-Smirnov and Wilcoxon tests, using SPSS software version 26.<br /><strong>Results </strong>The most common deleted consonants in the speech production of students were alveolar-liquid [r], alveolar-nasal [n], alveolar-stop [t], alveolar-liquid [l], and alveolar-stop [d]. There was no significant difference between two variables, the most deleted consonants in speech and writing (P<0.05). <br /><strong>Conclusion </strong>findings showed that the educable students with Down syndrome, studying in the third to sixth grades in exceptional elementary schools in Tehran have adequate ability of realizing and dominancy on the most deleted consonants in their speech which indicates the development of phonological perception of students. Thus, the main cause of using frequently this phonological process (consonants deletion) was not phonological errors, but for the structural and functional defects in the speech production organs. <strong>مقدمه و اهداف</strong> فرایند واجی حذف‌ به‌عنوان یکی از شایع‌ترین مشکلات گفتاری در افراد دارای سندرم داون شناحته می‌شود. پژوهش حاضر به بررسی فرایند واجی حذف آواهای زبان فارسی از نوع همخوان‌ها، در تولید گفتارِ دانش‌آموزان آموزش‌پذیر دارای سندرم داون پایه سوم تا ششم ابتدایی شهر تهران می‌پردازد. هدف این پژوهش بررسی تواناییِ تشخیص و تسلط این دانش‌آموزان از پربسامدترین همخوان‌های حذف‌شده در تولید گفتارشان در چارچوب دیدگاه واج‌شناسی زایشی است. <br /><strong>مواد و روش‌ها</strong> جامعه آماری این پژوهش شامل ۳۰ دانش‌آموز (۱۹ پسر و ۱۱ دختر) آموزش‌پذیر دارای سندرم داون، تک‌زبانه (فارسی)، بدون مشکلات بینایی، شنوایی، لکنت، خواندن و نوشتن با سن تقویمی ۱۱ تا ۱۸ سال و مشغول به تحصیل در دبستان‌های استثنایی شهر تهران است. در این پژوهش از ۳۰۰ تصویر جهتِ بررسی فرایند واجی حذف در تولید گفتار آزمودنی‌ها استفاده شده است. تمامی همخوان‌های حذف‌شده در تولید گفتار واژه‌های مربوط به تصاویر، مورد بررسی قرار گرفتند و پربسامدترین همخوان‌های حذف‌شده در گفتار ثبت شدند. سپس در جهت بررسی تواناییِ تشخیص و تسلط آزمودنی‌ها از پربسامدترین همخوان‌های حذف‌شده در گفتار، از مهارت نوشتاری آن‌ها استفاده شده است. همچنین جهت ارزیابیِ تواناییِ آزمودنی‌ها در تشخیصِ تفاوت بین صداهای مشابه زبانی، از آزمون «تمییز شنیدار وپمن» استفاده شد. روش جمع‌آوری داده‌ها به‌صورت میدانی و روش انجام پژوهش به‌صورت توصیفی‌تحلیلی بود. تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون کولموگروف اسمیرنف و ویلکاکسون و نرم‌افزار spss نسخه ۲۶ انجام شده است. <br /><strong>یافته‌ها </strong>پربسامدترین همخوان‌های حذف‌شده در تولید گفتار دانش‌آموزان، شامل همخوان‌هایِ لثوی ـ روان r، لثوی ـ خیشومی n، لثوی ـ انسدادی t، لثوی ـ روان l و لثوی ـ انسدادی d بودند. مقایسه انجام‌شده بین 2 متغیر حذف پربسامدترین همخوان‌ها در گفتار با حذف پربسامدترین همخوان‌ها در نوشتار نشان داد اختلاف معناداری بین این دو متغیر وجود ندارد (p<0/05). <br /><strong>نتیجه‌گیری </strong>نتایج این پژوهش نشان می‌دهد دانش‌آموزان آموزش‌پذیر دارای سندرم داون پایه سوم تا ششم ابتدایی مشغول به تحصیل در دبستان‌های استثنایی شهر تهران، تشخیص و تسلط کافی بر پربسامدترین همخوان‌های حذف‌شده در گفتار را دارند که می‌تواند نشان‌دهنده رشد ادراکات واجی دانش‌آموزان باشد. دلیل به‌کار‌گیری فراوانِ فرایند واجی حذف در گفتار دانش‌آموزان مربوط به مشکلات و نقص ساختاری و کاربردی در اندام‌های تولید گفتار است. گفتنی است خطاهای واج‌شناختی در این دانش‌آموزان مشاهده نمی‌شود. https://medrehab.sbmu.ac.ir/article_1101848_9d9fbf07614a3f4db310e940692d26d6.pdf