مقایسه تأثیر تمرینات تعادلی با تخته تعادل و تمرینات اصلاحی با تراباند بر تعادل ایستا و پویای دانش‌آموزان پسر دارای زانوی ضربدری

Introduction
Postural control—the ability to maintain the body’s position in space to ensure stability and proper orientation—is essential for effective motor performance. Balance, defined as the capacity to keep the body’s center of mass within its base of support, depends on the integrated function of sensory, muscular, and neural systems and is critical for daily activities and sports performance. Alterations in joint alignment, particularly at the knee, can disrupt balance and increase injury risk. The knee joint plays a crucial role in weight bearing and movement during both static and dynamic tasks. 
Genu valgum, characterized by the medial approximation of the femoral condyles and lateral displacement of the body’s line of gravity at the knee, leads to impaired postural control and balance deficits, elevating the risk of falls and musculoskeletal injury. This deformity compromises movement quality and athletic performance and predisposes individuals to knee osteoarthritis. mechanical imbalances caused by genu valgum affect lateral stability under both static and dynamic conditions [10–14]. The prevalence of genu valgum is notably high among children aged 9 to 12 years. 
Research has demonstrated that therapeutic exercises, including Thera-band resistance training and balance exercises utilizing balance boards and balls, can improve balance, lower limb alignment, muscle strength, and neuromuscular control [9, 10, 12, 13, 17–19, 21–26, 30]. Given the high incidence of genu valgum in children and the documented benefits of these exercise modalities, this study aimed to compare the effects of balance board training and Thera-band resistance exercises on static and dynamic balance in boys aged 9 to 12 years with genu valgum.

Methods
This applied quasi-experimental study employed a pre-test-post-test design. Thirty male elementary school students from Tonekabon City, Mazandaran Province, diagnosed with genu valgum (intermalleolar-intercondylar distance >3 cm), normal BMI (18.5–25), and with no history of surgery, fractures, neuromuscular disorders, or other structural deformities, were recruited via targeted sampling. Participants were randomly assigned to one of three groups (n=10 each): Thera-band exercise, balance exercise, or control. Static balance was measured using the stork balance stand test, while dynamic balance was assessed with the star excursion balance test. The intervention protocols lasted six weeks, with three 60-minute sessions per week. The balance exercise group performed progressively challenging exercises on balance boards and balls. The Thera-band group engaged in resistance band exercises (yellow and green bands), including stretching of the hip adductors and tensor fasciae latae to enhance flexibility and reduce tension, alongside strengthening of the hip abductors, knee extensors, hip external rotators, and foot invertors to improve knee stability and neuromuscular control. Data analysis was conducted using repeated measures ANOVA, ANCOVA, and Bonferroni post hoc tests via SPSS software, version 26, with significance set at α≤0.05.

Results
Baseline demographic and anthropometric characteristics (age, weight, height, BMI, lower limb length, and IM-IC distance) showed no significant differences among the groups. No significant changes in static or dynamic balance were observed in the control group between pre- and post-tests. In contrast, both intervention groups exhibited significant improvements in static and dynamic balance measures following the six-week training.
The Thera-band group demonstrated the greatest gains in dynamic balance in the posterior and medial directions, with comparatively smaller improvements in the lateral and anterolateral directions. The balance exercise group showed the most pronounced improvements in the anterior, medial, and posterior directions. ANCOVA results confirmed significant differences between the control and intervention groups in post-intervention balance outcomes. Bonferroni post hoc analysis revealed significant differences between the control group and both intervention groups, but no significant difference was found between the balance and Thera-band groups. 
Overall, both balance training and Thera-band exercises effectively enhanced static and dynamic balance in boys with genu valgum, with no definitive superiority of one method over the other. 

Conclusion
This study demonstrated that six weeks of balance board training and Thera-band resistance exercises significantly improve static and dynamic balance in male children aged 9 to 12 years with genu valgum. While balance training showed a slightly greater effect on static balance, no significant difference was found between the two interventions regarding dynamic balance improvements. These findings align with previous research highlighting the importance of neuromuscular training in managing postural control deficits associated with genu valgum [30, 39, 45]. Limitations include the small sample size and limited environmental control, which should be addressed in future studies to enhance generalizability. Both exercise modalities are recommended as effective therapeutic strategies to improve balance and functional stability in children with genu valgum. 

Ethical Considerations

Compliance with ethical guidelines
 This study was approved by the Ethics Committee of University of Tehran, Tehran, Iran (Code: IR.UT.SPORT.REC.1402.04). This study adhered to ethical standards, including obtaining informed consent, ensuring participant confidentiality, and allowing withdrawal at any stage.

Funding
This research was extracted from master thesis ofFatemeh Yousefi, approved by the Department of Sports Injury and Biomechanics, Faculty of Sport Sciences and Health, University of Tehran, Tehran, Iran. 

Authors' contributions
All authors contributed equally to the conception and design of the study, data collection and analysis, interpretation of the results, and drafting of the manuscript. Each author approved the final version of the manuscript for submission.

Conflict of interest
The authors declared no conflicts of interest.

Acknowledgments
The authors would like to thank all the students who voluntarily participated in this study for their cooperation and time.

مقدمه و اهداف
کنترل پاسچر به معنای حفظ موقعیت بدن در فضا برای تأمین ثبات و تعادل است [1، 2]. تعادل، عاملی حیاتی در انجام فعالیت‌های روزمره و ورزشی به شمار می‌آید [3-7]. هرگونه تغییر در موقعیت مفاصل، به‌ویژه در اندام تحتانی، موجب اختلال در مسیر عبور خط ثقل نسبت به مرکز تکیه‌گاه و کاهش شدید تعادل می‌شود [8-10]. عملکرد فرد در حفظ تعادل در شرایط ایستا و پویا ارزیابی می‌شود و اندام تحتانی به دلیل نقش کلیدی در جذب و تنظیم نیروها، تحمل وزن و حفظ وضعیت بدن در فعالیت‌های حرکتی، نقشی اساسی در کنترل پاسچر دارد [11، 12]. مفصل زانو به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مفاصل بدن در حمایت و انتقال وزن، علاوه بر نقش حیاتی، آسیب‌پذیری بالایی نیز دارد [9، 13]. کاهش کارایی زانو به دلیل ارتباط عملکردی با مفاصل مچ پا و ران می‌تواند بر عملکرد این مفاصل نیز تأثیرگذار باشد. همچنین اختلالات عضلانی مرتبط، باعث تخریب مفصل زانو و افزایش فشار و کشیدگی‌های مکرر در آن می‌شود [13].
زانوی ضربدری از‌جمله ناهنجاری‌های زانو است که شیوع آن در دانش‌آموزان، 20/91 درصد از 73/69 درصد اختلالات اندام تحتانی را شامل می‌شود [1، 2، 8]. این ناهنجاری باعث چرخش داخلی استخوان ران وچرخش خارجی درشت نی می‌شود که خط کشش ثقل را از مرکز زانو به سمت خارج زانو انتقال می‌دهد. بنابراین کنترل وضعیت بدن مختل شده و بی‌ثباتی زانو و کاهش توان تحمل وزن به وجود می‌آید [1، 3، 9، 11، 14-16]. این تغییرات در اندام تحتانی می‌تواند باعث افزایش خطر افتادن (سقوط) شود [17] و همچنین بر کیفیت فعالیت‌های ورزشی تأثیر‌گذار باشد. از سوی دیگر، افراد مبتلا به زانوی ضربدری، در مقایسه با افراد سالم دارای خطر بیشتری برای ابتلا به آرتروز زانو هستند [18، 19]. اختلال مکانیکی ناشی از ناهنجاری زانوی ضربدری می‌تواند منجر به اختلال در شاخص‌های تعادل در موقعیت‌های ایستا و پویا شود [20-23].
بنابراین یافتن روشی مناسب برای پیشگیری از آسیب‌های ثانویه این ناهنجاری از اهمیت بالایی برخوردار است. از‌جمله این روش‌ها انجام تمرینات اصلاحی است که سبب بهبود کنترل تعادل [24] در حین فعالیت‌های بدنی می‌شود. این تمرینات می‌توانند عملکرد و ثبات بدن را در حین فعالیت‌های بدنی بهبود بخشند و خطر افتادن را کاهش دهد و از صدمات آتی جلوگیری کند [20]. روش‌های مختلفی جهت اصلاح این ناهنجاری وجود دارد که می‌توان به برنامه‌های اصلاحی مبتنی بر ان‌ای‌اس‌ام، تمرینات ثبات مرکزی و تمرین مقاومتی (از‌جمله تراباند) اشاره کرد. تمرینات تراباند آن دسته از تمریناتی است که با تقویت عضلات ضعیف‌شده و کشش عضلات کوتاه‌شده می‌تواند در اصلاح ناهنجاری‌ها تأثیر‌گذار باشد. استفاده از این روش سبب افزایش فاصله بین کندیل‌های داخلی زانو و نزدیک کردن زاویه Q به دامنه طبیعی خود و در‌نتیجه بهبود این ناهنجاری می‌شود [18، 19]. در پژوهش‌های زیادی نشان داده شده است که تمرین تراباند می‌تواند موقعیت زانوی ضربدری را بهبود بخشد [25-27]. از سوی دیگر مطالعات نشان می‌دهند 12 هفته تمرینات اصلاحی به‌طور قابل‌توجهی بر ناهنجاری زانوی ضربدری و هم‌ترازی مناسب اندام تحتانی تأثیر می‌گذارد [28]. تمرینات اصلاحی تعادلی، به‌عنوان روشی راحت، ارزان، ساده و غیرتهاجمی (ایمن) شناخته می‌شود [29-32]. اصول این تمرینات اصلاحی مبتنی بر کشش عضلات کوتاه‌شده و سپس تقویت عضلات قسمت ضعیف‌شده است [21، 22]. از‌آنجایی‌که تمرینات تعادلی با استفاده از تخته تعادلی و توپ، اثر‌گذاری مطلوبی برای دستیابی به حداکثر توان کنترل عصبی‌عضلانی به‌وسیله اثر بر عضلات درگیر دارد، این تمرینات سبب بهبود تعادل و پاسچر و در‌نتیجه موجب بهبود عملکرد حرکتی می‌شود [7]. تمرینات تعادلی یک روش مؤثر برای بهبود انواع مختلف عملکرد تعادل در کودکان و نوجوانان است که برای تقویت هماهنگی، انعطاف‌پذیری عضلات و حفظ تعادل در حرکات ایستا و پویا طراحی شده است. این تمرینات با بهبود حس عمقی و هماهنگی عصبی‌عضلانی، تعادل فرد را از‌طریق سیستم‌های حسی، عصبی و حرکتی بهبود می‌بخشند [29، 30]. تمرینات با تراباند نیز دارای ایمنی و سهولت استفاده و ابزاری مؤثر برای تقویت قدرت عضلانی و بهبود عملکرد سیستم عصبی‌عضلانی است که نتایج مثبتی در کاهش این ناهنجاری داشته ‌است [25].
بیشتر تحقیقات گذشته [20-22] بر روی ناهنجاری زانوی ضربدری در بزرگسالان انجام گرفته است. با‌توجه‌به شیوع بالای ناهنجاری‌های قامتی، به‌ویژه زانوی ضربدری در دانش‌آموزان 9 تا 12 ساله و از سوی دیگر تأثیر منفی این ناهنجاری بر عملکرد تعادلی، تعادل ایستا و پویا، جا دارد مطالعات بیشتری در این گروه سنی صورت گیرد.
تحقیقات نشان داده‌اند 8 هفته تمرینات اصلاحی به‌وسیله تخته تعادل سبب بهبود قابل‌توجهی در تعادل می‌شود [33].همچنین تحقیقات زیادی تأثیر مثبت تمرینات با تراباند بر بهبود تعادل را تأیید کرده‌اند [26، 34، 35]. اما در تحقیقات گذشته کمتر به مقایسه بین این دو روش پرداخته شده است؛ بنابراین تحقیق حاضر در نظر دارد تا ضمن بررسی اثر 2 روش تمرین تعادلی با تخته تعادل و تراباند به مقایسه بین این دو نیز بپردازد.

مواد و روش‌ها
این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از نظر روش‌شناسی، یک مطالعه نیمه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون وبا گروه کنترل است. این پژوهش مورد تأیید کمیته اخلاق پژوهشی دانشگاه تهران قرار گرفته است. محققان خود را ملزم به رعایت کلیه کدهای اخلاقی دانسته است.
در این پژوهش نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند از دانش‌آموزان مدارس ابتدایی در محدوده سنی 9 تا 12 سال شهرستان تنکابن استان مازندران انجام شد؛ به این صورت که پس از اخذ مجوزهای لازم از مراجع مسئول آموزش‌و‌پرورش، با مراجعه به مدارس ابتدایی پسرانه و کسب رضایت‌نامه از والدین، فرم‌های جمع‌آوری اطلاعات تکمیل و دانش‌آموزانی که شرایط اولیه ورود به تحقیق را داشتند، انتخاب شدند. حجم نمونه با استفاده از نرم‌افزار جی‌پاور و با در نظر گرفتن سطح معنی‌داری 05/0، توان آزمون 08/0 و اندازه اثر 06/0 محاسبه شد که حجم نمونه 30 نفر به دست آمد [36-38]. حجم نمونه 30 نفر به دست آمد. معیارهای ورود: داشتن زانوی ضربدری، شاخص توده بدنی در محدوده طبیعی (18/5 تا 25)، نداشتن سابقه جراحی، شکستگی یا دررفتگی در اندام تحتانی، نداشتن سابقه بیماری‌های عصبی‌عضلانی و مشاهده نشدن ناهنجاری‌های دیگر در ران یا ستون فقرات، مانند اسکولیوز، لوردوز یا کایفوز. نمونه‌ها به‌صورت تصادفی به 3 گروه 10 نفره تقسیم شدند: گروه تجربی تمرین با تراباند، گروه تجربی تمرینات تعادلی و گروه کنترل. قبل و بعد از اجرای برنامه تمرینی 6 هفته‌ای، تعادل ایستا و پویا با استفاده از تست تعادل لک‌لک و تست ستاره ارزیابی شد.

تشخیص زانوی ضربدری
برای تشخیص ناهنجاری زانوی ضربدری از شاخص فاصله بین قوزک‌های داخلی پا و کندیل‌های داخلی ران استفاده شد. در این روش، فاصله بین اپی‌کندیل‌های داخلی ران و قوزک‌های داخلی در حالت ایستاده اندازه‌گیری شد. در‌صورتی‌که این فاصله بیشتر از 3 سانتی‌متر بود، فرد در گروه دارای ناهنجاری زانوی ضربدری قرار گرفت.

ارزیابی تعادل ایستا
برای ارزیابی تعادل ایستا، از آزمون لک‌لک [39] استفاده شد که دارای همسانی درونی بالایی بود و ضریب آلفای کرونباخ آن حدود 0/90 گزارش شده است. در این آزمون، شرکت‌کنندگان باید با حفظ تعادل بر روی یک پا بایستند و مدت‌زمان حفظ تعادل تا لحظه افتادن ثبت می‌شد. افزایش زمان حفظ تعادل نشان‌دهنده بهبود در عملکرد تعادلی است. بهترین زمان ثبت‌شده از میان 3 تلاش، به‌عنوان نمره نهایی آزمودنی در نظر گرفته شد.

ارزیابی تعادل پویا
تست تعادل ستاره‌ای [40] به‌منظور ارزیابی تعادل پویا و همچنین ارزیابی پیشرفت برنامه‌های توان‌بخشی استفاده می‌شود و از روایی بالایی برخوردار است. این تست روشی ساده و دقیق به شمار می‌آید. ابتدا برای بررسی نرمال بودن طول پا، فاصله بین خار خاصره فوقانی قدامی تا مچ پای داخلی اندازه‌گیری شد. سپس 8 جهت مختلف با زاویه ۴۵ درجه به شکل ستاره روی زمین ترسیم شد. در این آزمون، فرد روی یک پا ایستاد و با پای دیگر در ۴ جهت اصلی از جمله جلو، عقب، چپ، راست و ۴ جهت مورب جلو-چپ، جلو-راست، عقب-چپ و عقب‌-راست به دور خود تا حد امکان کشیده شد. افزایش فاصله دستیابی با پا نشان‌دهنده بهبود تعادل پویا است.نحوه اجرای آزمون توسط آزمون‌گیرنده برای دانش‌آموزان توضیح داده شد. پس از تعیین پای غالب، دانش‌آموزان در مرکز ستاره روی پای برتر خود ایستادند. اگر پای غالب راست بود، آزمون در خلاف جهت عقربه‌های ساعت و اگر پای غالب چپ بود، در جهت عقربه‌های ساعت انجام می‌گرفت. در هر جهت، پای آزاد باید تا دورترین نقطه ممکن کشیده شود. فاصله از نقطه تماس پای آزاد تا مرکز ستاره به‌عنوان معیار اندازه‌گیری ثبت شد. هر دانش‌آموز سه بار برای هر جهت این عمل را تکرار کرد و میانگین نتایج هر جهت گرفته شد. سپس میانگین کل جهت‌ها بر طول پا (برحسب سانتی‌متر) تقسیم و حاصل در ۱۰۰ ضرب شد تا فاصله دستیابی به‌صورت درصدی از طول پا گزارش شود. 

پروتکل تمرینی
برنامه تمرینات تعادلی: این برنامه تمرینی طبق تصویر شماره 1 و به‌مدت 3 روز در هفته و در 6 هفته انجام گرفت. مدت‌زمان تمرین در هفته‌های متوالی 60 دقیقه بود که طی هفته‌های متوالی به‌منظور افزایش بار، شرایط تمرین با بستن چشم‌ها، حفظ تعادل روی یک پا و استفاده از تخته تعادل به‌تدریج دشوارتر شد. برنامه تمرینی گروه تمرینات تعادلی با استفاده از تخته تعادلی و توپ شامل 4 مرحله بود: تمرینات بدون تخته تعادل، تمرینات با تخته تعادلی و تمرینات با توپ و تخته تعادلی. دشواری و شدت این تمرینات با استفاده از الگوهای تمرینی مختلف تا هفته ششم افزایش یافت [41]. روش اجرا به این صورت بود که هفته اول با چشم باز، تمرین تعادل روی یک پا روی زمین و تمرین دو پا روی تخته تعادل انجام شد. هفته دوم تمرینات با چشم بسته روی زمین و چشم باز روی تخته تعادل انجام شد. هفته سوم تمرینات با چشمان باز و بسته روی زمین و تخته تعادلی و تکرار تمرینات انجام شد. در هفته چهارم، پنجم و ششم تکرار تمرینات با کمی تغییر با چشمان باز و بسته روی تخته تعادلی انجام شد. در این مدت دانش‌آموزان در هیچ فعالیت ورزشی‌ای شرکت نکردند و فقط به انجام پروتکل تمرینی حاضر پرداختند.

برنامه طراحی‌شده تمرینات با تراباند: در این تحقیق از تراباند رنگ زرد و سبز استفاده شد. این برنامه تمرینی طبق تصویر شماره 2 و به‌مدت 6 هفته و 3 جلسه در هفته انجام شد و نمونه‌ها تمرینات کششی و تمرینات مقاومتی را با تراباند انجام دادند [41]. دانش‌آموزان قبل از انجام تمرینات با روش تمرینات آشنا شدند. پس از آن یک مرحله انطباق 2 هفته‌ای با مقاومت خارجی با شدت کم با نوار زرد تراباند انجام می‌شد و تنها زمانی که آزمودنی می‌توانست حرکت را به‌طور کامل و بدون هیچ چالشی انجام دهد، مقاومت بیشتری اعمال شد. این برنامه تمرینی شامل کشش و تقویت عضلات مختلف با استفاده از تراباند بود. برای مثال، کشش اداکتورهای ران و کشنده پهن نیام به افزایش انعطاف‌پذیری و کاهش تنش در ناحیه ران و لگن کمک می‌کند. همچنین، تقویت عضلات ابداکتور ران و عضلات اکستنسور ران برای بهبود عملکرد و ثبات زانو و تقویت عضلات چرخش‌دهنده خارجی ران با هدف اصلاح ناهنجاری‌های زانو انجام می‌شود. درنهایت، تمرینات تقویتی برای عضلات اینورتور پا موجب بهبود حرکت و تعادل پاها می‌شود. از آزمودنی‌ها خواسته شد در طول جلسات تمرین اصلاحی در هیچ تمرینی شرکت نکنند. پس از اتمام دوره تمرینات اصلاحی، پس‌آزمون، مشابه پیش‌آزمون از آزمودنی‌ها گرفته شد [42].

روش آماری
نتایج آزمون شاپیرو ویلک در هر دو آزمون نشان داد همه داده‌ها دارای توزیع نرمال هستند (P<0/05).برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها برای بررسی همگنی واریانس پیش‌آزمون‌ها از آزمون لون استفاده شد. مقایسه پیش‌آزمون و پس‌آزمون دو گروه با آزمون آنالیز واریانس با اندازه‌گیری مکرر آزمون تعقیبی بونفرونی، انجام شد و تفاوت‌های بین‌گروهی در پس‌آزمون با آزمون کوواریانس  بررسی شد. مقادیر η² بین صفر تا 0/25 نشان‌دهنده اندازه اثر کم، بین 0/26 تا 0/63 اندازه اثر متوسط و مقادیر بالاتر از 0/63 نشان‌دهنده اندازه اثر بزرگ است. اندازه اثر استفاده‌شده در این پژوهش 0/63 است.در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 استفاده شده است. 

یافته‌ها
در جدول شماره 1، ویژگی‌های فردی دانش‌آموزان که شامل وزن، سن، قد، شاخص توده بدنی و شاخص IM-IC (فاصله قوزک‌های داخلی پا و کندیل هی داخلی ران جهت تشخیص زانوی ضربدری) است ارائه شده شد. در هیچ‌یک از شاخص‌ها تفاوت معنادار نبود؛ بنابراین 3 گروه از این لحاظ همگن هستند.

نتایج جدول شماره 2، نشان می‌دهد در گروه کنترل تغییرات معناداری در تست لک‌لک بین پیش آزمون و پس‌آزمون مشاهده نشد، اما در گروه تمرین تراباند پس از 6 هفته تمرین، افزایش معناداری در مقایسه با پیش‌آزمون مشاهده شد. 

نتایج جدول شماره 3، نشان داد در گروه کنترل، پس از 6 هفته، هیچ تغییر معناداری در تعادل دینامیکی (آزمون ستاره) مشاهده نشد؛ اما در گروه‌های تجربی تمرین تراباند و تمرین تعادلی، افزایش معنادار و قابل‌توجهی در تعادل پویا و ایستا حاصل شد (0/05‌P‌≤). این نتایج نشان‌دهنده تأثیر مثبت هر دو نوع تمرین بر ارتقای توانایی تعادل بدن در شرایط تعادل پویا و ایستا است. 

مقایسه بین‌گروهی تعادل ایستا در مرحله پس‌آزمون، آزمون تحلیل کوواریانس (آنکووا) نشان داد بین 3 گروه کنترل (1/39±4/64)، تمرین تعادلی (1/55±9/9) و تمرین با تراباند (1/47±7/45) تفاوت معنا‌داری در تست تعادل ایستا وجود دارد.(F(2/29)=‌73/4 ،P=‌0/001).
بر‌اساس جدول شماره 4، مقایسه بین‌گروهی در مرحله پس‌آزمون نتایج نشان داد بین گروه کنترل (4/61±83/98) و هر دو گروه تمرین با تخته تعادل (4/5±90/72) و تراباند (4/5±91/57)‌، افزایش معنادار در نمرات تعادل پویا مشاهده شد (P≤0/05)، در‌حالی‌که تفاوت معناداری بین 2 گروه تمرین تعادلی و تراباند وجود داشت.

با‌توجه‌به جدول شماره 5، نتایج تست آنکووا نشان داد تعادل پویا بین 3 گروه کنترلی و تعادلی و تخته تعادل دارای تفاوت معنادار است (P<0/05).

براساس جدول شماره 6، افزایش معناداری در میانگین فاصله دستیابی پا در آزمون تعادل ستاره‌ای در هر 8 جهت، در گروه‌های تمرین تعادلی و تمرین با تراباند نسبت به گروه کنترل مشاهده شد (‌P‌<0/05). این یافته نشان‌دهنده بهبود معنادار در تعادل پویا پس از دوره تمرینی است. با‌این‌حال بین 2 گروه تمرین تعادلی و تراباند، تفاوت معناداری مشاهده نشد که بیانگر اثربخشی مشابه هر دو نوع تمرین بر بهبود تعادل پویا است.

بحث
هدف از پژوهش حاضر بررسی و مقایسه تأثیر 6 هفته تمرینات اصلاحی (با تخته تعادل) تمرین با تراباند و بر تعادل ایستا و پویای دانش‌آموزان پسر 9 تا 12 سال دارای زانوی ضربدری بود.
نتایج مطالعه مشخص کرد تعادل ایستا و پویای افراد پس از شرکت در تمرینات با تراباند به‌طور معناداری افزایش یافته است. بنابراین می‌توان نتیجه‌گیری کرد تمرینات با تراباند در افزایش تعادل دانش‌آموزان پسر دارای زانوی ضربدری مؤثر است. این بهبود احتمالاً به دلیل افزایش قدرت عضلات اندام تحتانی، تحریک سیستم‌های حسی‌حرکتی (بینایی، دهلیزی، حس عمقی) و ارتقای هماهنگی عصبی‌عضلانی در طول دوره تمرین بوده است که موجب تقویت کنترل حرکتی و ثبات بدنی می‌شوند. این عوامل نقش کلیدی در بهبود تعادل ایستا و پویا دارند. درخصوص تأثیر برنامه تمرین با تراباند بر روی تعادل ایستا و پویا این یافته با نتایج صادقی و همکاران، آکسن و همکاران، قاسمی و همکاران خدابخشی و همکاران و جعفرزاده و همکاران همسو بوده است [27، 39، 43-45]‌. مطالعه کیم و همکاران نیز با نتایج پژوهش حاضر همخوانی نداشت و نشان داد تمرینات مقاومتی با تراباند تأثیر معناداری بر تعادل نداشت. این تفاوت ممکن است به مدت و شدت پایین تمرینات، نوع آزمون‌های تعادلی و میانگین سنی بالاتر شرکت‌کنندگان (۷۳ سال) مربوط باشد؛ چراکه با افزایش سن پاسخ به تمرینات کاهش می‌یابد [46].
نتایج تحقیق ما نشان داد تعادل ایستا و پویا پس از انجام تمرینات تعادلی با تخته تعادل، به‌طور معناداری نسبت به قبل بهبود یافته است. بهبود تعادل ایستا و پویا پس از تمرینات تعادلی را می‌توان به تقویت حس عمقی، هماهنگی عصبی‌عضلانی، افزایش آگاهی وضعیتی مفاصل و فعال‌سازی بهتر عضلات تثبیت‌کننده نسبت داد. این تمرینات باعث ارتقای عملکرد سیستم‌های حسی و حرکتی و در‌نتیجه بهبود کنترل تعادل می‌شوند. یافته‌های تحقیق حاضربا یافته‌های امری و همکاران، حقیقی و همکاران، چهری و همکاران، ابراهیمی و همکاران و سچدلر و همکاران مطابقت دارد؛ بنابراین تمرینات تعادلی، به‌ویژه در بهبود تعادل ایستا توصیه می‌شوند [7، 29-31، 35، 39، 47]. یافته‌های پژوهش حاضر با نتایج قادری و همکاران و شاه‌حسینی و همکاران همخوانی نداشت. به نظر می‌رسد دلیل این ناهمسویی، تفاوت در نوع تمرینات (عمومی یا ترکیبی)، شدت و مدت مداخله، ویژگی‌های جمعیت مورد‌مطالعه و نوع آزمون‌های ارزیابی تعادل باشد. این عوامل می‌توانند تأثیر مستقیم مداخله بر تعادل ایستا و پویا را تحت تأثیر قرار دهند و موجب تفاوت در نتایج شوند [42، 48].
نتایج تحقیق حاضر در مقایسه بین 2 گروه مداخله‌ای، نشان داد بین 2 گروه آزمایش یعنی تمرین با تراباند و تمرینات تعادلی در تعادل پویا تفاوت معنادار نیست، اما بین 2 گروه آزمایش، یعنی تمرین با تراباند و تمرینات تعادلی در تعادل ایستا تفاوت معنادار است که تمرینات تعادلی اثرگذاری بیشتری نسبت به تمرینات تراباند داشتند. اثربخشی تمرینات تعادلی بر تعادل ایستا به عملکرد هماهنگ اجزای سیستم حسی‌حرکتی وابسته است. این تمرینات با فعال‌سازی هم‌زمان گیرنده‌های حسی‌پیکری، بینایی و دهلیزی، موجب بهبود رفلکس‌های تعادلی در سطح نخاع، افزایش پاسخ‌های خودکار در ساقه مغز و ارتقای کنترل آگاهانه در سطح قشر مغز و مخچه می‌شوند. اجرای تمریناتی مانند ایستادن روی یک پا یا استفاده از تخته تعادل، محرک‌های حسی را افزایش داده و حس عمقی را تقویت می‌کند. در‌نتیجه، این فرایندها سبب بهبود پایدار کنترل تعادل ایستا از‌طریق تقویت هماهنگی عصبی‌عضلانی و تثبیت موقعیت بدنی می‌شوند.
برتری تمرینات تعادلی در بهبود تعادل ایستا را می‌توان به ماهیت این تمرینات و درگیری مستقیم آن‌ها با سیستم‌های کنترلی بدن در شرایط ایستا نسبت داد. این تمرینات با فعال‌سازی گیرنده‌های حس عمقی، افزایش هم‌انقباضی عضلات تثبیت‌کننده مفاصل اندام تحتانی و تقویت پاسخ‌های عصبی‌عضلانی، موجب ارتقای پایداری بدنی و بهبود مهارت‌های مرتبط با حفظ تعادل در وضعیت‌های ثابت می‌شوند. تمریناتی مانند ایستادن روی یک پا یا استفاده از تخته تعادل، مستقیماً این هدف را دنبال می‌کنند.تمرینات با تخته تعادلی، به ‌دلیل انجام روی سطح ناپایدار، چالش‌های بیشتری برای سیستم تعادلی بدن ایجاد کرده و موجب تحریک مؤثرتر گیرنده‌های حسی و افزایش هماهنگی بین سیستم‌های پیکری، بینایی و دهلیزی می‌شوند. این فرایندها، کنترل وضعیت بدن را به‌طور مؤثرتری بهبود می‌بخشند. در مقابل، تمرینات مقاومتی با تراباند با وجود تقویت قدرت عضلانی، معمولاً در شرایط پایدار اجرا می‌شوند و تحریک کمتری در سیستم‌های تعادلی ایجاد می‌کنند. از‌این‌رو، اثر آن‌ها بر تعادل ایستا نسبت به تمرینات اجراشده روی سطوح ناپایدار محدودتر است. در‌مجموع می‌توان گفت تمرینات تعادلی با تخته تعادل، به دلیل شرایط تمرینی چالش‌برانگیزتر و درگیری گسترده‌تر سیستم‌های حسی‌حرکتی، اثربخشی بیشتری در بهبود تعادل ایستا دارند. در این راستا نتایج این پژوهش با پژوهش خدابخشی [39] و محمدی و همکاران [49] همسویی دارد.

نتیجه‌گیری
نتایج پژوهش نشان داد هر دو نوع تمرین موجب بهبود تعادل ایستا و پویا در دانش‌آموزان پسر 9 تا 12 ساله مبتلا به زانوی ضربدری شدند، اما تمرینات تعادلی، به‌ویژه با تخته تعادل، اثربخشی بیشتری بر تعادل ایستا داشتند؛ بنابراین استفاده از هر دو نوع تمرین تمرینات تعادلی (تخته تعادل) و تراباند، به‌ویژه تمرین تمرینات تعادلی (تخته تعادل) در این گروه سنی توصیه می‌شود.
این پژوهش دارای محدودیت‌هایی بود که باید در تفسیر نتایج در نظر گرفته شوند. از‌جمله این محدودیت‌ها می‌توان به عدم کنترل کامل شرایط محیطی، قرارگیری تمام آزمودنی‌ها در فضای تمرینی یکسان و عدم بررسی جنسیت دختران اشاره کرد. ناهمگونی در سابقه ورزشی، تفاوت در انگیزه و سطح آمادگی بدنی نیز می‌توانند نتایج را تحت تأثیر قرار دهند. در‌نتیجه، پیشنهاد می‌شود پژوهش‌های آینده با شرایط کنترل‌شده‌تر و در نظر گرفتن تنوع جنسیتی انجام شوند .

ملاحظات اخلاقی

پیروی از اصول اخلاق پژوهش
در اجرای پژوهش ملاحظات اخلاقی مطابق با دستورالعمل کمیته اخلاق دانشگاه تهران در نظر گرفته شده و کد اخلاق به شناسه  (IR.UT.SPORT.REC.1402.04)دریافت شده است. 

حامی مالی
این مقاله برگرفته از پایاننامه خانم فاطمه یوسفی در گروه آسیب شناسی و بیومکانیک ورزشی، دانشکده علوم ورزشی و تندرستی دانشگاه تهران است. این پژوهش هیچگونه کمک مالی از سازمانهای تأمین کننده مالی در بخش های عمومی و دولتی، تجاری، غیرانتفاعی، دانشگاهی یا مرکز تحقیقاتی دریافت نکرده است.

مشارکت نویسندگان
همه نویسندگان به‌طور یکسان در مفهوم و طراحی مطالعه، جمع‌آوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، تفسیر نتایج و تهیه پیش‌نویس مقاله مشارکت داشتند. 

تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد. 

تشکر و قدردانی
نویسندگان از همه افرادی که در این مطالعه شرکت کردند، سپاس‌گزاری می‌کنند.

References

1. Horak FB. Clinical measurement of postural control in adults. Physical Therapy. 1987; 67(12):1881-5. [DOI:10.1093/ptj/67.12.1881] [PMID]
2. Azimizadeh MJ, Hoseini SH, Norasteh AA. [Effect of a combined strengthening and proprioceptive training program on balance and gait of female children with intellectual disability (Persian)]. Journal of Sport Biomechanics. 2021; 7(2):136-47. [DOI:10.32598/biomechanics.7.2.5]
3. Peterka RJ. Sensorimotor integration in human postural control. Journal of Neurophysiology. 2002; 88(3):1097-118. [DOI:10.1152/jn.2002.88.3.1097] [PMID]
4. Shumway-Cook A, Woollacott MH. Motor control: Theory and practical applications. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2001. [Link]
5. Nashner LM, Black FO, Wall C, 3rd. Adaptation to altered support and visual conditions during stance: Patients with vestibular deficits.The Journal of Neuroscience. 1982; 2(5):536-44. [DOI:10.1523/JNEUROSCI.02-05-00536.1982] [PMID]
6. Hreljac A, Marshall RN, Hume PA. Evaluation of lower extremity overuse injury potential in runners. Medicine and Science in Sports and Exercise. 2000; 32(9):1635-41. [DOI:10.1097/00005768-200009000-00018] [PMID]
7. Chehri SMR, Baluchi R, Eslami R, Zareian E. [Effect of eight weeks of balance training on static and dynamic balance in boy students with inflexible flat foot (Persian)]. The Scientific Journal of Rehabilitation Medicine. 2016; 5(2):158-72. [DOI:10.22037/jrm.2016.1100326]
8. Zech A, Hübscher M, Vogt L, Banzer W, Hänsel F, Pfeifer K. Balance training for neuromuscular control and performance enhancement: A systematic review. Journal of Athletic Training. 2010; 45(4):392-403. [DOI:10.4085/1062-6050-45.4.392] [PMID]
9. Tajdini kakavandi H, Sadeghi H, Abbasi A. [The effect of genu varum deformity on posture control during walking and running in active male (Persian)]. Journal of Applied Exercise Physiology. 2018; 14(27):65-76. [DOI:10.22080/jaep.2018.1795]
10. Hess JA, Woollacott M. Effect of high-intensity strength-training on functional measures of balance ability in balance-impaired older adults. Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics. 2005; 28(8):582. [DOI:10.1016/j.jmpt.2005.08.013] [PMID]
11. Williams DS, McClay IS, Hamill J, Buchanan TS. Lower extremity kinematic and kinetic differences in runners with high and low arches. Journal of Applied Biomechanics. 2001; 17(2):153-63. [DOI:10.1123/jab.17.2.153]
12. Riemann BL, Myers JB, Lephart SM. Sensorimotor system measurement techniques. Journal of Athletic Training. 2002; 37(1):85-98. [DOI:10.1123/jsr.12.1.13]
13. Hewett TE, Myer GD, Ford KR, Heidt RS Jr., Colosimo AJ, McLean SG, et al. Biomechanical measures of neuromuscular control and valgus loading of the knee predict anterior cruciate ligament injury risk in female athletes: a prospective study. The American Journal of Sports Medicine. 2005; 33(4):492-501. [DOI:10.1177/0363546504269591] [PMID]
14. Hadadnezhad M, Letafatkar A. [The relationship between genu varum abnormality and lower extremity’s performance and strength in teenage footballers (Persian)]. Journal of Research in Rehabilitation Sciences. 2011; 7(2):188-96. [DOI:10.22084/rsr.2017.8957.1185]
15. Goldman V, Green DW. Advances in growth plate modulation for lower extremity malalignment (knock knees and bow legs). Current Opinion in Pediatrics. 2010; 22(1):47-53. [DOI:10.1097/MOP.0b013e328334a600] [PMID]
16. DA N. Kinesiology of the musculoskeletal system. Philadelphia: Elsevier; 2024. [Link]
17. Namavarian N, Rezasoltani A, Rekabizadeh M. [A study on the function of the knee muscles in genu varum and genu valgum (Persian)]. Modern Rehabilitation. 2014; 8(3):1-9. [Link]
18. Ghorbanloo F, Jafarnezhadgero A, Alipour Sari Nasirloo M, Letafatkar A. [The effect of theraband® corrective exercise on co-contraction of ankle joint in men with genu valgum during walking: a randomized clinical trial study (Persian)]. Journal of Research in Rehabilitation Sciences. 2019; 15(5):249-55. [DOI:10.22122/jrrs.v15i5.3435]
19. Ghorbanlou F, Jaafarnejad A, Fatollahi A. [Effects of corrective exercise protocol utilizing a theraband on muscle activity during running in individuals with genu valgum (Persian)]. The Scientific Journal of Rehabilitation Medicine. 2021; 10(5):1052-65. [DOI:10.32598/SJRM.10.5.2]
20. Bakhtiary AHU, Fatemi EU, RezaSoltani AU. [Genu varum deformity may increase postural sway and falling risk (Persian)]. Koomesh. 2012; 13(3):330-7. [DOI:10.32598/biomechanics.4.4.54]
21. Desai SS, Shetty GM, Song HR, Lee SH, Kim TY, Hur CY. Effect of foot deformity on conventional mechanical axis deviation and ground mechanical axis deviation during single leg stance and two leg stance in genu varum. Knee. 2007; 14(6):452-7. [DOI:10.1016/j.knee.2007.07.009] [PMID]
22. Cote KP, Brunet ME, Gansneder BM, Shultz SJ. Effects of pronated and supinated foot postures on static and dynamic postural stability. Journal of Athletic Training. 2005; 40(1):41-6. [PMID]
23. Van Gheluwe B, Kirby KA, Hagman F. Effects of simulated genu valgum and genu varum on ground reaction forces and subtalar joint function during gait. Journal of the American Podiatric Medical Association. 2005; 95(6):531-41. [DOI:10.7547/0950531] [PMID]
24. Earl JE HJ. Lower-extremity muscle activation during the star excursion balance tests. Sports Medicine International Open. 2001; 10(2):93-104. [DOI:10.1123/jsr.10.2.93]
25. Bahadori S, Fatahi H, Ahmadpoor M. The effect of theraband training on the Q angle and distance of ankle medial malleolus in individuals with genu valgum deformity. Physical Treatments-Specific Physical Therapy. 2020; 10(3):117-26. [DOI:10.32598/ptj.10.3.304.3]
26. Alwani E, Jorjani A. [The effect of theraband corrective exercises on the Q angle of people with bracket and crossed knees (Persian)]. Paper presented at: The 6th National Sports Science Student Conference of Shahid Beheshti University. 2020 July 5; Tehran, Iran. [Link]
27. Ghasemi G, Sheibani N, Ghaderiyan M. [The effect of 12 weeks of theraband training on the knee position, Q angle and postural control in persons with genu varum (Persian)]. Journal of Practical Studies of Biosciences in Sport. 2018; 5(10):19-33. [DOI:10.22077/jpsbs.2018.751]
28. Lee HS, Kim AR. The effect of corrective exercise in a patient with knee joint valgus deformity: A single-subject ABA experimental design. Journal of Korean Society of Physical Medicine. 2016; 11(1):93-105. [DOI:10.13066/kspm.2016.11.1.93]
29. Schedler S, Brock K, Fleischhauer F, Kiss R, Muehlbauer T. Effects of balance training on balance performance in youth: are there age differences? Research Quarterly for Exercise and Sport. 2020; 91(3):405-14 [DOI:10.1080/02701367.2019.1676371] [PMID]
30. Schedler S, Graf SM, Muehlbauer T. Effects of different balance training volumes on children’s dynamic balance. Sports Medicine International Open. 2022; 6(1):E32-e8. [DOI:10.1055/a-1811-1145] [PMID]
31. Muehlbauer T, Brueckner D, Schedler S. Effect of practice on learning a balance task in children, adolescents, and young adults. Frontiers in Psychology. 2022; 13:989645. [DOI:10.3389/fpsyg.2022.989645] [PMID]
32. Dobrijević S, Moskovljević L, Dabović M. The influence of proprioceptive training on young rhythmic gymnasts balance. Physical Education and Sport. 2016; 14(2):247-55. [Link]
33. khosravi kaviz M, Rahnama N, Sahebalzamani M. [The effect of eight weeks of training with balance board on neuromuscular variables of karate girls’ ankle (Persian)]. Journal of Paramedical Sciences & Rehabilitation. 2017; 6(2):27-37 [DOI:10.22038/jpsr.2017.11996.1241]
34. Barghamadi M, Ghadimi KheshtMasjedi A, Piri E. [Comparison of the effect between traband and brace on people with genu varum and genu valgum deformities: A systematic review (Persian)]. Journal of Sport Biomechanics. 2024; 9(4):352-68.  [DOI:10.61186/JSportBiomech.9.4.352]
35. Haghighi M, Askari A. [Comparison of the effects of core stability and balance exercise on static and dynamic balance and Q-angle of the students with genu varum (Persian)]. Shahroud Journal of Medical Sciences. 2022; 9(1):12–16. [DOI:10.22100/ijhs.v9i1.936]
36. Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. New York: Routledge; 2013. [DOI:10.4324/9780203771587]
37. Floyd RT TC. Manual of structural kinesiology. Columbus: McGraw-Hill. 2004. [Link]
38. Biau DJ, Kernéis S, Porcher R. Statistics in brief: The importance of sample size in the planning and interpretation of medical research. Clinical Orthopaedics and Related Research. 2008; 466(9):2282-8. [DOI:10.1007/s11999-008-0346-9]
39. Hashemi Javaheri SA. [Effects of 8 weeks of resistance training with traband on dynamic balance in young soccer players (Persian)]. Journal of Sport Biomechanics. 2016; 2(2):43-53. [Link]
40. Gribble PA, Hertel J, Plisky P. Using the Star Excursion Balance Test to assess dynamic postural-control deficits and outcomes in lower extremity injury: A literature and systematic review. Journal of Athletic Training. 2012; 47(3):339-57. [DOI:10.4085/1062-6050-47.3.08] [PMID]
41. Espandar R, Mortazavi SM, Baghdadi T. Angular deformities of the lower limb in children. Asian Journal of Sports Medicine. 2010; 1(1):46-53. [DOI:10.5812/asjsm.34871] [PMID]
42. Ghadari Ghahfarokhi L, Torabi F, Aghayari A. [The effect of a selected physical activity program on static and dynamic balance performance in healthy adolescent girls (Persian)]. Faslnameh Olum-e Varzesh (Sport Sciences Quarterly). 2020; 12(39):150–61. [link]
43. Rabiei M, Gre TJ, Binabaji H, Hosseininejad E, Anbarian M. [Assessment of postural response after sudden perturbation in subjects with genu valgum (Persian)]. Journal of Shahrekord University of Medical Sciences. 2012; 14(2):90-100. [Link]
44. Aksen-Cengizhan P OD, Sever O, Doğan AA. A comparison between core exercises with theraband and swiss ball in terms of core stabilization and balance performance. Isokinetics and Exercise Science. 2018: 26(3):183-91. [DOI:10.3233/IES-173212]
45. Sadeghi M, Mahdavi Nejad R. [The effect of an 8-week selected theraband training on balance and motor performance in young wrestlers (Persian)]. Journal of Sport Biomechanics. 2019; 5(1):28-37. [DOI:10.32598/biomechanics.5.1.3]
46. Kim Yu W, An C, Kang H. Effects of resistance exercise using thera-band on balance of elderly adults: A randomized controlled trial. Journal of Physical Therapy Science. 2013; 25(11):1471-3. [DOI:10.1589/jpts.25.1471] [PMID]
47. Emery CA, Cassidy JD, Klassen TP, Rosychuk RJ, Rowe BH. Effectiveness of a home-based balance-training program in reducing sports-related injuries among healthy adolescents: A cluster randomized controlled trial. Cmaj. 2005; 172(6):749-54. [DOI:10.1503/cmaj.1040805] [PMID]
48. Shah Hosseini GR, Rahmani A, Ebrahimi Takamjani I, Shater Zadeh MJ, Kayhani MR. ]Comparison between effects of forward and backward running in wobble board training program on static balance on health subjects (Persian)]. Razi Journal of Medical Sciences. 2001; 8(24):163-7. [Link]
49. Mohammadi V, Alizadeh MH, Gaieni A. [The effects of strength, balance and combined (strength and balance) exercise programs on the dynamic balance of young male athletes (Persian)]. Journal of Research in Rehabilitation Sciences. 2013; 9(1):113-23. [DOI:10.22122/jrrs.v9i1.898]